2 września 1994 r. została przyjęta ustawa przyznająca żołnierzom zastępczej służby wojskowej w batalionach
2 września 1994 r. została przyjęta ustawa przyznająca żołnierzom zastępczej służby wojskowej w batalionach górniczych i w batalionach budowlanych uprawnienia i świadczenia pieniężne w formie dodatku finansowego w określonej ustawowo wysokości (corocznie waloryzowany), wypłacanego łącznie z rentą lub emeryturą. Podobnych świadczeń domagają się osoby, które w okresie powojennym odbywały zasadniczą służbę wojskową w ramach tzw. wojsk kolejowych.
Wojska kolejowe zostały sformowane w 1951 r. i były wykorzystane do pracy w przedsiębiorstwach PKP na terenie całej Polski. Były one związane z gospodarką kraju poprzez odgórny nakaz PZPR, co wiąże się z uchwałą Rady Ministrów nr 411/59 z dnia 6 października 1959 r. o powołaniu brygady wojsk kolejowych i wykorzystaniu jej w resorcie komunikacji. Żołnierze podlegali zatem pod Ministerstwo Obrony Narodowej i resort komunikacji.
Wojska kolejowe powołane były poza limitem sił zbrojnych i ich utrzymanie pokrywało zgodnie z uchwałą nr 411/59 RM przedsiębiorstwo PKP. Zgodnie z pismem Dyrekcji Generalnej PKP - Biuro Spraw Obronnych z dnia 16 grudnia 1993 r. szczegółowe rozliczenia robocizny i finansowe prowadziły jednostki wojskowe z jednostkami organizacyjnymi PKP na podstawie zawieranych przez siebie umów. Jednostki wojskowe otrzymywały wynagrodzenie za wykonywane prace, żołnierze natomiast nie.
Służący w 1968 r. i w latach następnych w wojskach kolejowych wskazują na znaczną liczbę studentów wcielanych do tychże jednostek po protestach marcowych w 1968 r. Odbierano to jako formę represji politycznych.
Żołnierze odbywający zasadniczą służbę wojskową zgodnie z ustawą o powszechnym obowiązku służby wojskowej zmuszeni byli przez rozkaz do ciężkich i wyczerpujących prac na kolei i przy budowie mostów przez okres 16-18 m-cy w czasie 2-letniej służby wojskowej, co było wbrew Konstytucji PRL, konwencjom międzynarodowym i regulaminowi służby wewnętrznej sił zbrojnych PRL. Ich praca pod rozkazem, przekraczająca zazwyczaj normy obowiązujące wówczas przy wykonywaniu tego typu prac oraz odbywająca się często w warunkach zagrażających ich życiu, jak też niewypłacanie zarobionych pieniędzy stanowi niepodważalną represję ze strony rządów PRL i kwalifikuje się do przyznania odszkodowania w formie świadczeń wynikających z ustawy o osobach represjonowanych okresu powojennego.
W ustawie z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniach dla zastępczej służby wojskowej w batalionach górniczych i w batalionach budowlanych nie uwzględniono wojsk kolejowych. Według rzecznika praw obywatelskich spełnienie oczekiwań ze strony Krajowego Stowarzyszenia Byłych Żołnierzy Wojsk Kolejowych może nastąpić poprzez zmianę ustawy z dnia 2 września 1994 r. lub uchwalenie nowej. Pomimo wszelkich starań czynionych przez Krajowe Stowarzyszenie Byłych Żołnierzy Wojsk Kolejowych o uznanie tych formacji wojskowych za osoby przymusowo kierowane do pracy, którym przysługują świadczenia pieniężne i uprawnienia, wniosek ten nie doczekał się realizacji.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
1. Czy ustawa o świadczeniach dla zastępczej służby wojskowej w batalionach górniczych i w batalionach budowlanych z 2 września 1994 r., nie uwzględniając wojsk kolejowych, narusza art. 32 Konstytucji RP z 1997 r. o nierówności społecznej?
2. Jakie kryteria zadecydowały o nieuwzględnieniu roszczeń Krajowego Stowarzyszenia Byłych Żołnierzy Wojsk Kolejowych we wspomnianej ustawie?
3. Czy rząd RP popiera argumenty wyrażone przez Krajowe Stowarzyszenie Byłych Żołnierzy Wojsk Kolejowych, jeśli chodzi o uznanie tych formacji wojskowych za osoby przymusowo kierowane do pracy, którym przysługują świadczenia pieniężne i uprawnienia?
4. Czy rząd RP wystąpi z inicjatywą zmierzającą do przyznania byłym żołnierzom wojsk kolejowych świadczeń pieniężnych i uprawnień?
5. Czy prawdą jest, że studenci biorący udział w protestach w 1968 r. byli w formie represji kierowani do służby w jednostkach wojsk kolejowych za udział w owych protestach?
Poseł Marek Kuchciński
Warszawa, dnia 23 stycznia 2003 r.