Zgodnie z art. 84 i 86 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (K.r.o.) sądowego ustalenia ojcostwa
Zgodnie z art. 84 i 86 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (K.r.o.) sądowego ustalenia ojcostwa dziecka może żądać samo dziecko, jego matka oraz prokurator. Prawa do wystąpienia z takim powództwem nie ma natomiast ojciec dziecka, Ojciec dziecka może je uznać, lecz zgodnie z art. 77 K.r.o., jeśli dziecko jest małoletnie, to do uznania niezbędna jest zgoda matki.
Z powyższych wynika, że ojciec, którego ojcostwo nie wynika z domniemania ojcostwa, nie może samodzielnie na drodze prawnej domagać się potwierdzenia swojego ojcostwa. Do uznania dziecka małoletniego niezbędna jest zgoda matki, której ta może nie udzielić bez żadnej przyczyny. Natomiast o wystąpienie z powództwem o ustalenie ojcostwa ojciec musi zwrócić się do prokuratora, który także nie zawsze musi się do takiego wniosku przychylić.
Te uregulowania wydają się być sprzeczne z kilkoma przepisami Konstytucji RP, tj.: z art. 33 ust. 1 podkreślającym równe prawa kobiet i mężczyzn w życiu rodzinnym, z art. 47 statuującym zasadę ochrony prawnej życia rodzinnego oraz z art. 48 ust. 1 stanowiącym, że rodzice (czyli zarówno ojciec, jak i matka) mają prawo do wychowania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami, a także z art. 77 ust. 2 poprzez ograniczenie prawa do sądu. Ponadto zachodzi tu także sprzeczność z art. 48 ust. 2 konstytucji, który stanowi, że ograniczenie lub pozbawienie praw rodzicielskich może nastąpć tylko w przypadkach wskazanych w ustawie i tylko na mocy orzeczenia sądu. Natomiast wyżej wspomniane przepisy faktycznie pozbawiają ojca jego praw rodzicielskich bez podstawy ustawowej i bez orzeczenia sądowego.
Pozbawienie ojca samodzielnego domagania się na drodze sądowej ustalenia jego ojcostwa w nieuzasadniony sposób dyskryminuje go i stawia w nierównej sytuacji prawnej wobec matki dziecka oraz zamyka drogę do realizacji konstytucyjnie zapewnionych i chronionych praw rodzicielskich i rodzinnych, a także łamie zasadę powszechnego dostępu do sądu.
Dla zapewnienia zgodności z konstytucją i społecznym poczuciem sprawiedliwości przepisów o ustaleniu ojcostwa ojciec powinien mieć legitymację czynną do samodzielnego wytoczenia powództwa o ustalenie ojcostwa dziecka bez konieczności zwracania się o to do prokuratora.
Wobec powyższych pytam pana ministra:
1. Jakie jest pana zdanie w przedmiotowej kwestii?
2. Czy w przygotowywanej obszernej nowelizacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przewidywana jest zmiana wspomnianych wyżej uregulowań, a jeśli nie, to czy możliwe jest poszerzenie jej o tę kwestię lub wystąpienie z odrębnym projektem przez pana ministra?
Z poważaniem
Poseł Jerzy Feliks Budnik
Wejherowo, dnia 6 stycznia 2003 r.