Interpelacje Poselskie

   Szanowny Panie Premierze! W obowiązującym obecnie stanie prawnym funkcjonują dwa odrębne systemy, a mianowicie:

   1) o niezdolności do pracy do celów ubezpieczenia społecznego (orzecznictwo dla celów rentowych) - orzeczenia te wydaje ZUS,

   2) o niepełnosprawności w celu korzystania z różnych form rehabilitacji społecznej i zawodowej osób niepełnosprawnych i ich zatrudnieniu, jak również dostępu do ulg i uprawnień na podstawie odrębnych przepisów (orzecznictwo dla celów pozarentowych) - orzeczenia te wydaje Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności.

   Praktyka stosowania ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudniania osób niepełnosprawnych w zakresie przepisów dotyczących orzekania o niepełnosprawności wykazała, że umieszczenie w art. 5 cytowanej ustawy przepisów o traktowaniu na równi orzeczeń lekarza orzecznika ZUS z orzeczeniami o stopniu niepełnosprawności ogranicza możliwości stosowania w pełni zasad orzecznictwa zawartych w tej ustawie, jak i w przepisach wykonawczych do tej ustawy.

   Kryteria i standardy postępowania przyjęte w systemie orzecznictwa o niezdolności do pracy dla celów rentowych nie są tożsame z kryteriami i standardami stosowanymi w systemie orzekania o stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, aby było w pełni traktowane na równi z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, powinno zawierać wskazania, o których mowa w art. 6b ust. 3 cytowanej ustawy. Osoby posiadające orzeczenia lekarza orzecznika ZUS nie zawierające takich wskazań, chcąc korzystać z ulg i uprawnień na podstawie odrębnych przepisów, w tym także z ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych muszą składać wnioski do Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności o wydanie orzeczenia zawierającego takie wskazania. Poza tym w orzeczeniach lekarzy orzeczników ZUS najczęściej nie dokonuje się zapisów dotyczących rodzaju schorzenia, np. narządu ruchu, wzroku czy słuchu, a także daty powstania niepełnosprawności i okresu, na jaki orzeczono niezdolność do pracy. Brak tych zapisów nie daje osobom niepełnosprawnym możliwości korzystania z wielu ulg i uprawnień wynikających z odrębnych przepisów, m.in. takich jak: odpisy podatkowe, oznakowanie samochodu inwalidzkiego, ulgi telekomunikacyjnej.

   Całkowicie niezrozumiały jest fakt niedokonywania tych zapisów, mimo iż stosowane druki orzeczeń takie zapisy uwzględniają. Skutki ich są więc takie, że każda osoba chcąca ubiegać się o ww. ulgi i uprawnienia musi być ponownie orzekana przez skład orzekający powiatowego zespołu, przechodząc całą obowiązującą procedurę. Jest to zarówno uciążliwe dla tych osób, jak i dalece nieekonomiczne, albowiem stanowi to przecież podwajanie kosztów wydawanych orzeczeń.

   Wiele wątpliwości budzi również nazewnictwo stosowane przez ZUS odnoszące się do możliwości podjęcia zatrudnienia. I tak np. określenie ˝całkowita niezdolność do podjęcia pracy˝ wyklucza w rozumieniu pracodawców, jak i osób niepełnosprawnych możliwości podjęcia i wykonywania zatrudnienia przez osoby legitymujące się orzeczeniem ZUS z ww. zapisem. Natomiast zgodnie z art. 5 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudniania osób niepełnosprawnych całkowita niezdolność do pracy orzeczona przez ZUS traktowana być powinna na równi z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności określonym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności. Osoby zaliczone do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności zgodnie z art. 4 ww. ustawy są to osoby o naruszonej sprawności organizmu, ale zdolne do wykonywania zatrudnienia na stanowisku przystosowanym do potrzeb i możliwości wynikających z niepełnosprawności. Podobnie interpretowane jest orzeczenie ZUS o całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji traktowane na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z art. 4 ustawy wynika natomiast, że osoba zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności zdolna jest do wykonywania zatrudnienia w zakładzie aktywizacji zawodowej. Zaliczanie do ww. stopnia niepełnosprawności nie wyklucza również możliwości podejmowania zatrudnienia na otwartym rynku pracy (art. 4 ust. 5 ustawy).

   Należy również zwrócić uwagę na problem związany z orzeczeniami wydawanymi przez komisje lekarskie Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i wojskowe komisje lekarskie oraz komisje Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Zgodnie z przepisami ustawy o rehabilitacji zawodowej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych osoby, o których stanie zdrowia orzekły te komisje, po 1 stycznia 1998 r. nie są osobami niepełnosprawnymi. Z treści orzeczeń wydawanych przez komisje resortowe często wynika, iż inwalidztwo nie pozostaje w związku z pełnioną służbą wojskową. Lekarze tych komisji oceniają faktyczny stan zdrowia orzekanych osób i uznają, że są to osoby o naruszonej sprawności organizmu, czyli niepełnosprawne. Bezzasadne wydaje się więc traktowanie tych osób za niepełnosprawne i stawianie ich przed Powiatowym Zespołem ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności. Dotyczy to również osób, które uzyskały orzeczenie o stałej lub długotrwałej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. Osobom tym przysługuje często zasiłek pielęgnacyjny wypłacany na podstawie tych orzeczeń przez ZUS. Przecież w rozumieniu przepisów ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, a także ustawy o emerytach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych osoby pobierające zasiłek pielęgnacyjny muszą być uznane za osoby niepełnosprawne w stopniu znacznym.

   Ponadto zgodnie z art. 8 ust. 1, 5 znowelizowanej ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (DzU nr 129 z dnia 1 stycznia 2002 r., poz. 1444) Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności ma obowiązek wydawania orzeczeń ze stosownym wskazaniem potwierdzającym niepełnosprawność ruchową w celu niestosowania się do niektórych znaków drogowych dotyczących zakazu ruchu i postoju.

   W związku z powyższym nasuwa się pytanie: czy kary parkingowe mogą być wydawane na podstawie ważnych orzeczeń wcześniej wydanych przez powiatowy zespół jak i inne organy orzecznicze uwzględniających schorzenia narządu ruchu, czy też tylko na podstawie nowo wydanych przez powiatowy zespół uwzględniających spełnienie przez osobę niepełnosprawną przesłanek wynikających z wyżej cytowanej ustawy?

   Nadmieniam, iż wydawanie orzeczeń wszystkim zainteresowanym kartą parkingową znacznie zwiększy koszty funkcjonowania zespołu. Otrzymana dotacja z budżetu państa jest i tak dalece niewystarczająca na realizację wszystkich zadań. Ponowne wydawanie orzeczeń osobom niepełnosprawnym ruchowo posiadającym ważne orzeczenie stanowiłoby więc zbędne obciążenie finansowe zespołu.

   Wątpliwość moją budzi również zapis art. 6c ust. 7 znowelizowanej ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych (DzU nr 154, poz. 1792 z dnia 29 grudnia 2001 r.) mówiący o tym, że: ˝W przypadku gdy osoba niepełnosprawna posiada prawo jazdy lub pozwolenie do kierowania tramwajem, zespół orzekający o niepełnosprawności zawiadamia o wydaniu orzeczenia organ właściwy w sprawach wydawania uprawnień do kierowania pojazdem˝.

   W związku z powyższym proszę o odpowiedź na pytania:

   Czy planowane są zmiany ustawy o orzecznictwie osób niepełnosprawnych upraszczające procedurę i likwidujące tzw. podwójne orzecznictwo?

   Czy zapis art. 6c ustawy nie narusza ustawy o ochronie danych osobowych?

   Z wyrazami szacunku

   Poseł Danuta Ciborowska

   Olsztyn, dnia 7 maja 2002 r.