Szanowny Panie Premierze! Od dnia wejścia w życie konstytucji z 2 kwietnia 1997 r.
Szanowny Panie Premierze! Od dnia wejścia w życie konstytucji z 2 kwietnia 1997 r. określanie m.in. podmiotów opodatkowania (podatników) oraz przedmiotów opodatkowania jest możliwe wyłącznie w drodze ustawy (art. 217 konstytucji); jeżeli nawet przyjąć (co nie jest bynajmniej oczywiste), że możliwe było odstępstwo od tego nakazu w okresie dwóch lat od wejścia konstytucji w życie, to bez żadnych wątpliwości od drugiej połowy października 1999 r. przepis konstytucji jest wprost i bezwzględnie obowiązującym. Jednak w ostatnim okresie po raz kolejny okazuje się, że prawo konstytucyjne można łamać, a co najgorsze czynią to najwyższe organy państwa. Oto bowiem minister finansów 22 grudnia 2000 r. wydał rozporządzenie w sprawie podatku akcyzowego (DzU nr 119, poz. 1259), w którym wbrew konstytucji rozszerzył - ponad regulacje ustawowe zawarte w art. 35 ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym - zakres podatników tego podatku m.in. na podmioty niebędące producentem lub importerem, sprzedające oleje opałowe lub zużywające te oleje na inne cele niż opałowe.
Podkreślić przy tym należy, że praktyka określania podatników w drodze rozporządzenia jest stosowana przez ministra finansów w warunkach recydywy - miało to miejsce także w rozporządzeniach wydanych i obowiązujących wcześniej, w tym też pod rządami nowej konstytucji, tj. od jesieni 1997 r. Podstawy takiego działania minister finansów upatruje w upoważnieniach ustawowych w ustawie o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym, które to upoważnienia pochodzące jeszcze z 1993 r. pozostają w sprzeczności z uchwaloną później konstytucją.
Przepisy tych rozporządzeń dla organów podatkowych i skarbowych stanowiły podstawę wymierzania podatku akcyzowego i kar finansowych (odsetki za zwłokę) oraz wszczynania i karania w oparciu o przepisy karne skarbowe. W szczególności dotyczyło to podmiotów dzierżawiących gospodarstwa rolne od Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa, rolniczych spółdzielni produkcyjnych i innych dużych podmiotów zajmujących się działalnością rolniczą.
Tymczasem ostateczne decyzje organów podatkowych w podnoszonej tu sprawie wcale nie muszą być ostatecznymi. Oto bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku sygn.akt Sa/Sz-2072/99 uchylił decyzje organów podatkowych obu instancji, określające podatek akcyzowy od oleju napędowego zużytego jako paliwo rolnicze, a podstawą takiego stanowiska było przyjęcie przez sąd stanowiska, iż zgodnie z konstytucją niedopuszczalne jest nakładanie obowiązków podatkowych na podatników aktami niższego rzędu niż ustawa.
Jestem świadomy tego, że wskazany wyrok jest wiążący tylko w rozstrzyganej sprawie. Niemniej jednak uzasadnienie tego wyroku jest wielce istotne i dotyczące wszystkich spraw o tym samym charakterze, tak że niewątpliwie będzie szeroko wykorzystywane. Można więc z dużym prawdopodobieństwem przewidywać, że w toczących się sprawach prawna pozycja podatników jest znacznie mocniejsza niż przed wyrokiem. Nadto ci, którzy już zostali ukarani, a nie skarżyli decyzji do NSA, będą zwracać się o zwrot nadpłaty nienależnie zapłaconego podatku wraz z odsetkami lub o stwierdzenie nieważności wcześniejszych decyzji wymiarowych. To dodatkowe koszty, także dla organów podatkowych, zwroty pobranego (wpłaconego) podatku i odsetek przez budżet itd.
Pragnę podkreślić, że nie oceniam tu celowości rozwiązań prawnych co do rozszerzenia zakresu podatników objętych podatkiem akcyzowym. Zdecydowanie jednak sprzeciwiam się nakładaniu na podmioty gospodarcze obowiązków podatkowych drogą łamania prawa przez konstytucyjne organy administracji rządowej i przerzucaniu na te podmioty skutków nieudolności oraz zaniechania działań w celu doprowadzenia do zgodności przepisów podatkowych z konstytucją przez organy państwa.
Przedstawiając powyższe, zwracam się do pana premiera o rzetelną odpowiedź w następujących kwestiach:
1. Kto personalnie jest odpowiedzialny za to, że w odpowiednim czasie przepisy podatkowe w zakresie określenia podmiotów podatku akcyzowego nie zostały dostosowane w art. 217 konstytucji i jakie konsekwencje służbowe zostały/zostaną wyciągnięte wobec osób odpowiedzialnych na ten stan rzeczy?
2. Czy w świetle wskazanego wyroku minister finansów przewiduje wydanie odpowiednich wytycznych dla organów podatkowych o sposobie ich postępowania w razie składania przez podatników wniosków o zwrot podatku akcyzowego jako wpłaconego bez podstawy prawnej bądź o stwierdzenie nieważności decyzji wymiarowych wydanych z rażącym naruszeniem prawa? Jeżeli będą takie wytyczne, proszę o ich przekazanie do mojej wiadomości.
3. Czy rząd i minister finansów mają zamiar ˝schować głowę w piasek˝ i pozostawić podniesioną tu kwestię bez własnej reakcji, narażając podatników na szkody, na trudy i koszty postępowania podatkowego, wreszcie na dochodzenie własnych racji przed Naczelnym Sądem Administracyjnym i na obciążanie już deficytowego ponad miarę budżetu zbędnymi kosztami postępowania i sądowymi?
4. Jaki jest tryb postępowania w celu uchylenia i zadośćuczynienia w związku z wcześniejszymi karami zadanymi podatnikom (i często wykonanymi), którzy wygrali albo wygrają sprawy przed NSA?
Z poważaniem
Poseł Romuald Ajchler
Warszawa, dnia 19 lipca 2001 r.